Початковий  («нульовий») компут  польсько-литовських військ  на Хотинську кампанію 1621 року

Denys Pozniakov

doi:10.31861/hj2025.62.13-23

Authors

Denys Pozniakov Yuriy Fedkovych Chernivtsi National University https://orcid.org/0000-0002-1187-7858

DOI:

https://doi.org/10.31861/hj2025.62.13-23

Keywords:

Khotyn Campaign of 1621, Polish-Ottoman War of 1620–1621, register, komput, Hussars, Reiters, German infantry

Abstract

The military events near Khotyn in 1621 remain a subject of intense scientific discussion. Despite a significant volume of research, estimates of the number of Polish-Lithuanian troops that participated in combat operations against the Ottoman Empire are still controversial.

The purpose of this study is to introduce into scientific circulation and analyze the source «Komput wojska do Turek a[nno] 1621,» preserved in the Kórnik Library of the Polish Academy of Sciences. This document sheds light on the initial mobilization planning of the Crown and Lithuanian forces during the Polish-Ottoman War of 1620–1621.

The methodological basis of the research is founded on source analysis and comparative analysis. The studied document is compared with other known registers and komputs preserved in the archives of Poland. Combining quantitative analysis with historical interpretation allows us to establish that the «zero» komput is not merely a preliminary list, but a key source for understanding how the Polish-Lithuanian Commonwealth envisioned its military capabilities prior to the confrontation with the Ottoman army at Khotyn.

«Komput wojska do Turek a[nno] 1621» is a unique testimony to the military potential of the Commonwealth in 1621. Unlike registers compiled directly at the camp near Orynin or Khotyn, this list reflects the planned rather than the actual strength of the Crown and Lithuanian troops. The source indicates a total strength of the Crown and Lithuanian forces at 44,550 soldiers, which closely correlates with the demands of Grand Hetman Jan Karol Chodkiewicz, who sought to command a 50 000-strong army.

The structure of the planned army described in the document is as follows: 81 Hussar banners (13 250 horses), 45 Reiter banners (9 100 horses), 41 Cossack banners (5 400 horses), 11 units of German infantry (9 400 soldiers), and 25 banners of Polish and German infantry (7 400 soldiers).

A comparison with the estimate of the Polish historian J. Wimmer (who cites a figure of 25,000–26,000) reveals a significant discrepancy between the «zero» mobilization plan, the registers compiled during the campaign, and reality. The mobilization of over 44 000 soldiers proved impossible due to financial constraints and the consequences of the Cecora disaster of 1620.

The publication of «Komput wojska do Turek a[nno] 1621» expands the source base for research on the Polish-Ottoman War of 1620–1621. The register serves as a «zero» reference point, illustrating the maximum planned strength of the army before financial and military realities reduced it to 25,000–26,000 soldiers.

Author Biography

Denys Pozniakov, Yuriy Fedkovych Chernivtsi National University

Postgraduate Student, Department of History of Ukraine, Yuriy Fedkovych Chernivtsi National University, Head of the Museum-Educational Department, State Historical and Architectural Reserve «Khotyn Fortress».

References

1. Archiwum Główne Akt Dawnych (AGAD), Zbiór Branickich z Suchej, nr 17/25 [Silva rerum]. [Oratio funebris. Rokosz pod Gliniany a.d.1376, który się prawował za Ladwika króla Polski i Węgier. Akta Rokoszu za panowania Zygmunta III, 1606. Artykuły na Rokoszu pod Sandomierzem przez rycerstwo koronne zabrane i do kjmci pod Wiślicą na potwierdzenie podane, 1606. Artykuły Zjazdu Koła Wiślickiego przez jkm potwierdzone 1606 r. Skrtypt od p. Szczęsnego Herburta z więzienia in publicum w Krakowie podany, 1608 r. Opisanie potrzeby pod Byczyną w 1588 r. Uniwersał jw. marszałka w. k., 1655 r. Nagrobek wolności [wiersz]. Punkta z Moskwą postanowione w 1656 r. Carolus Gustavus rex Svedae wiernych i miłych przywołuje /wiersz/. Excerptum ex Historiae Poloniae … Komput wojska polskiego na pierwszą ekspedycję chocimską na ten czas pod komendą j.w.p. J.K. Chodkiewicza … 1621 r. itp..].

2. AGAD, Archiwum Warszawskie Radziwiłłów, dz. II, ks. 12 Miscallanea, mowy, listy, wiersze i wiele pism do dziejów polskich należących (dot. wyłącznie czasów Zygmunta III).

3. Biblioteka Książąt Czartoryskich w Krakowie (BCz), Teki Naruszewicza, vol. 111, sygn. 103 Odpisy 133 dokumentów z 1621 r.

4. BCz, sygn. 347 Akta za Zygmunta III. 1597–1621.

5. Biblioteka Narodowa w Warszawie, sygn. 6639 Akta za Zygmunta III (1597–1621).

6. Biblioteka Polskiej Akademii Nauk w Kórniku (BK), sygn. 317 Materiały do panowania króla Zygmunta III z czasów 1605–1626, głównie rokoszu Zebrzydowskiego 1605–1608, fragmenty obrad sejmowych 1613, 1615, 1623, 1626, sprawy Betlen Gabora i Czech, przyznanie prawa neutralności Fryderykowi księciu kurlandzkiemu 1626 oraz varia od Stefana Batorego do Władysława IV króla Polski.

7. BK, sygn. 983 Silva rerum o treści historycznej.

8. Augusiewicz S. Werbunki Hansa Georga von Arnima, Georga Friedricha von Kreytzena i Ernsta Georga von Sparra na kampanię chocimską 1621 roku [Recruitment Campaigns by Hans Georg von Arnim, Georg Friedrich von Kreytzen, and Ernst Georg von Sparr for the 1621 Khotyn Campaign], in «Echa Przeszłości», 2021, nr 22.

9. Hryhorieva T. Osmanska shakhivnytsia: Khotynskyi myr 1621 r. i dyplomatychna odisseia kniazia Kryshtofa Zbarazkoho [The Ottoman Chessboard: The 1621 Peace of Khotyn and the Diplomatic Odyssey of Prince Krzysztof Zbaraski], Kyiv.

10. Kronika Pawła Piaseckiego, biskupa przemyskiego [The Chronicle of Paweł Piasecki, Bishop of Przemyśl], Kraków, 1870.

11. Pamiętniki o wyprawie chocimskiej r. 1621 [Memoirs of the 1621 Khotyn Expedition], Kraków, 1853.

12. Pietrzak J. Po Cecorze i podczas wojny chocimskiej. Sejmy z lat 1620 i 1621 [After Cecora and During the Khotyn War: The Diets (Sejms) of 1620 and 1621], in «Acta Universitatis Wratislaviensis», vol. 549 Historia XXXVIII, 1983.

13. Podhorodecki L. Chocim 1621 [Khotyn 1621], Warszawa, 1988.

14. Pozniakov D. Nevidomyi shchodennyk Khotynskoi kampanii 1621 r. [An Unknown Diary of the Khotyn Campaign of 1621], in «Khotyn 1621. Viina i pamiat», Chernivtsi, 2022, pp. 242–269.

15. Raszba N., Podhorodecki L. Wojna chocimska 1621 r. [The Khotyn War of 1621], Kraków, 1979.

16. Sas P, Khotynska viina 1621 roku [The Battle of Khotyn (1621)], Kyiv, 2011.

17. Tretiak J. Historja wojny chocimskiej [The History of the Khotyn War], Kraków, 1921.

18. Witkowicz A. Bułat i koncerz. Poprawki do obrazu wielkich bitew polsko-tureckich (1620–1683) [Bulat and Koncerz: Revisions to the Portrayal of Great Polish-Turkish Battles (1620–1683)], Zabrze, 2021, t. I.

19. Wypisy źródłowe do historii polskiej sztuki wojennej [Selected Sources for the History of Polish Military Art], zesz. 5, Warszawa, s. 134–141.

20. Zherela do istorii Ukrainy-Rusy [Sources for the History of Ukraine-Rus’], t. VIII Materialy do istorii ukrainskoi kozachchyny [Materials for the History of the Ukrainian Cossacks], t. I, Lviv.

21. Żojdź K., Hundert Z. Komput chocimski 1621 z rękopisu Biblioteki Narodowej [The 1621 Khotyn Muster Roll from the Manuscript of the National Library], in «Studia nad staropolską sztuką wojenną», t. 2, Oświęcim, 2013, s. 245–257.